62. Правительство Алаш Орды и Советская власть.

Алаш-Орда и Советская власть

62. Правительство Алаш Орды и Советская власть.

Установление советской власти в Казахстане растянулось на четыре месяца – с конца 1917 г. до марта 1918 г.

Решающую роль в победе советской власти в крае сыграли солдаты местных гарнизонах, объединенные в Советы солдатских депутат, и бывшие фронтовики, возвратившиеся в Казахстан после Февральской революции и настроенные максималистски, лично заинтересованные во власти, которая обещала им мир, а крестьянству – землю.

В большинстве районов Сырдарьинской, Акмолинской областей и Букеевской Орды, где силы, возглавляемые большевиками, имели решающий перевес, и сторонники Временного правительства не смогли оказать вооруженное сопротивление, советская власть победила мирным путем.

Иначе обстояло дело в Тургайской, Уральской, Семипалатинской и частично в Семиреченской областях, где сторонники Временного правительства имели значительные силы. Во многих районах, в частности в областных центрах и уездных городах, советская власть была установлена силами красногвардейских отрядов и пробольшевистских солдат местных гарнизонов путем вооруженного восстания.

С конца октября 1917 г. до марта 1918 г. советская власть была установлена главным образом в городах и других крупных населенных пунктах Казахстана. В основной массе аулов и сел Казахстана процесс установления советской власти продолжался вплоть до начала гражданской войны.

Вместе с установлением советской власти принимались меры по преобразованию экономики и культуры: вводился контроль на промышленных предприятиях, был национализирован ряд промышленных предприятий и банков. Были осуществлены первые шаги по претворению в жизнь Декрета о земле, принятого на II Всероссийском съезде Советов.

В постановлениях советских органов, областных и уездных съездов Советов Декрет о земле дополнялся и развивался с учетом местных условий и инициативы самих крестьян.

С победой Октябрьской революции острее стали обсуждаться национальные проблемы, в первую очередь вопросы национально-государственного строительства.

В принятой III Всероссийским съездом Советов (январь 1918 г.) “Декларации прав трудящегося и эксплуатируемого народа”, написанной Лениным, нашла свое концентрированное выражение принципиальная позиция Коммунистической партии на советскую федерацию как на форму государственного устройства советских республик.

Вслед за образованием РСФСР началась работа по подготовке к созданию новых автономных республик на Востоке страны. Большевистские организации, Советы Казахстана и Туркестана начали подготовку к созыву Всеказахского и всетуркестанского съездов Советов.

Подготовительные работы к созыву Всеказахстанского съезда Советов шли одновременно с процессом упрочения советской власти. Практически это означало, что борьба за ее укрепление была в то же время борьбой за формирование советской государственности.

С таким оборотом событий не могли согласиться национальная партия “Алаш” и ее лидеры, не принявшие Октябрьскую революцию и идею образования Казахской государственности на советской основе.

Еще задолго до Октябрьского переворота лидеры казахского либерально-демократического движения широко пропагандировали свои программные взгляды на социально-экономическое и политическое развитие Казахстана, а сразу же после революции в Петрограде в газете “Казах” от 21 ноября опубликовали проект программы партии “Алаш”.

Программа обеспечила партии “Алаш” большой успех на выборах в Учредительное собрание и объединила представителей различных слоев казахского народа на Втором всеказахском съезде, состоявшемся 5-12 декабря 1917 г. в Оренбурге.

Съезд обсуждал различные аспекты тактики партии в условиях быстро меняющейся политической обстановки, обращая при этом внимание на вопросы об образовании казахской автономии и формировании ее правительства.

Съезд решил, что в состав казахской автономии должны войти Букеевская Орда, Уральская, Тургайская, Акмолинская, Семипалатинская области, районы Закаспийской области и Алтайской губернии, населенные казахами. Делегаты съезда констатировали, что после свержения Временного правительства с каждым днем усиливается рост анархии в городах и селах, в степи, угрожая самому существованию казахов.

Съезд разработал план создания казахской милиции. Предусматривалось ее определенное количество на каждую область, обучение и снабжение по уездам. Обеспечение милиции оружием должно было осуществляться центральной администрацией на средства, полученные через налогообложение.

В период установления советской власти взаимоотношения партии “Алаш” с новыми властями не перешли от контактов к компромиссам.

В ряде городов — Петропавловске, Перовске (ныне Кзыл-Орда), Аулие –Ате (ныне Жамбыл), где в местных Советах власть была в руках радикальных элементов РСДРП(б), активисты “Алаша” подвергались репрессиям, лишь в Семипалатинске, Верном (Алматы) и внекоторых других местах удалось наладить хрупкое, недолговременное сотрудничестиво. При этом стороны не доверяли друг другу, ибо каждая преследовала свои политические цели: Советы хотели через лидеров и активистов партии “Алаш”, привлеченных к структурам власти, усилить влияние среди казахского населения, а лидеры “Алаш”, формально поддерживая советскую власть, через своих представителей в Советах вели политику “размывания” новой власти изнутри.

Канонизация русских святых.
Так вновь восторжествовала идея «святой Руси». Мы видели, что русские люди в своих пререканиях с Максимом Греком указывали ему как на доказательство национальной святости на существование множества святых в русской церкви, прославившихся при жизни и по смерти своими чудесами. Но значительная часть этих светильников русской церкви и ее м …

Народовцы и москвофилы
На западноукраинских землях под властью Австро-Венгерской империи движение народных масс за развитие украинской культуры и просвещения, родного языка пытались возглавить так называемые народовцы. Широкое освободительное движение трудящихся они старались направить в ограниченное русло узко культурнической работы. Едва народовцы в 1890 г. …

Законодательное собрание 1791г. и его состав: фельяны, жирондисты, монтаньяры
26 августа 1789 г.

Учредительное собрание приняло «Декларацию прав человека и гражданина» — один из первых документов буржуазно-демократического конституционализма, появившийся в самом центре феодальной Европы, в «классической» стране абсолютизма. «Старому режиму», основанному на сословных привилегиях и произволе власть имущих, были про …

Источник: http://www.histofan.ru/hfans-252-1.html

Алаш Орда

62. Правительство Алаш Орды и Советская власть.
sh: 1: —format=html: not found

Алаш партиясы – қазақтың тұңғыш ұлттық – демократиялық партиясы (1917-20). Қазақ зиялылары қоғамдық сұранысқа сай партия құру әрекетін 1-орыс революция жылдарында (1905-07) қолға алды. 1905 жылы соңына қарай Орал қаласында өткен қазақ облыстары өкілдерінің сиезі «Қазақ конституциялық демократиялық партиясын құру туралы» шешім қабылдады.

9 адамнан тұрған оның ОК мен бағдарламасы жөніндегі хабар «Фикер» (Пікір) газетінде жарияланды (1905, 25-желтоқсан). Орталық езгіге қарсы жалпыұлттық бас көтеру толқынында пайда болған бұл алғашқы әрекеттер саяси партия құрумен аяқталған жоқ, өйткені оған қажетті алғышарттар қалыптаса қоймаған болатын.

Қазақ зиялылары тарапынан жалпыұлттық саяси партия құру әрекеті 1913 жылы тағы да бой көрсетті. М. Сералин бастаған «Айқап» журналы төңірегінде топтасқан зиялылар ең өзекті мәселелерді талқылап, белгілі бір бағдарламалық тұжырымдамаларға келу үшін жалпықазақ съезін шақыру жөнінде бастама көтерді. Бірақ қазақ даласында орнаған қатаң әскери-орталық тәртіппен есептесуге мәжбүр болған Ә.

Бөкейханов мұндай әрекеттерге көшуге үзілді-кесілді қарсы шықты. Саяси партия құру үшін қажетті алғышарттар тек 1917 жылы Ақпан революциясынан кейін ғана қалыптасты. Алғашқы жалпықазақ сиезін өткізу үшін «Қазақ» газеті жанынан құрылған ұйымдастыру бюросы күн тәртібінде «Қазақ саяси партиясын жасау мәселесін» ұсынды.

1917 жылғы 21-26-шілде аралығында Орынбор қаласында өткен жалпықазақ съезі қазақ саяси партиясын кұру туралы мәселе қарап, мынадай шешім қабылдайды: «Қазақ халқының өз алдында саяси партиясы болуды тиіс көріп, бұл партияның жобасын жасауды съезд «Шураи исламға» сайланған қазақ өкілдеріне тапсырды.

Партияның негізгі демократиялық, федеративтік парламенттік республикаға кұрылмақ …», Партияның ұйымдық тұрғыдан құрылуы күзге, яғни бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутаттар сайлау науқанына тұстас келді. «Қазақ» газеті (1017, N244) бас мақаласында партияның атын «Алаш» қойып, оған тілектестерді Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидиттар тізімін осы партияның атынан жасауды ұсынды.

Сонымен бір мезгілде «Қазақ басқармасынан барлық облыстардағы қазақ комитеттеріне қазақ саяси партиясының атын «Алаш» қою туралы жеделхаттар жіберілді. Алаш партиясының облыстық ұйымдары 1917 жылы қазан айынан қалыптаса бастады. Алаш жарияланған бағдарламасында Ресейдің демократиялық, федеративтік республика болғандығын жақтады.

Бағдарлама бойынша шашыранды қазақ облыстары өз билігі өзінде тұтас бір мемлекетке бірігіп, автономиялы негізде тұтас Ресей Федерациясының құрамына енбек. Әлеуметтік катынаста феодалдық аристократияны шектеу, таптық жіктелу мәселесі қойылған жоқ, керісінше жалпыұлттық мүдде ұлттық тұтастық бағытында тұрды. Бағдарламадағы ең негізгі мәселе – жер мәселесі болды. Алаш партиясының 1917 ж.

күрделі үш мәселені халық арасында, казақ зиялылары ішінде ең алдымен шешілуге тиіс жалпы ұлттык зәру мәселелерді талқылауға мұрындық болып, сол мәселелар бойынша ортақ тұжырымдарға келуде басты рөл атқарды. Бұл тұжырымдар партия бағдарламасының жобасында («Қазақ», 1917, № 251) берілді.

Екіншіден, партияның ұйытқысы болған қайраткерлер қазақ елінің Алаш автономиясы атанған ұлттық мемлекетінің өмірге келгенін жария еткен ІІ-жалпықазақ сиезін (1917, желтоқсан) даярлап өткізді. Осы сиезде Алашорда – Ұлттық Кеңес үкіметі келгені мәлім. Оның мүшелері түгелдей дерлік өздерін Алашорданың мүшесі санағандығы күмән тудырмайды.

Үшіншіден, осы жылғы қарашада болып өткен Бүкілресейлік Құрылтайға депутаттар сайлауында барлық қазақ қайраткерлері Алашорданың атынан тіркелді және оның атынан депутат болып сайланды. Осы кұрылтайға депутаттар сайлау барысында барлық қазақ облыстарында Алаш ең көп дауыс алған партия болды. Объективті жағдай, күрделі де қатал өмір ағымы Алаш партиясының саяси күреске білек түре араласып кеткен ірі саяси күшке айналуына мүмкіндік бермеді. Қым-киғаш Азамат соғысы тұсында ондай міндетті тек Алашорда үкіметі ғана атқара алатын еді.

«Алаш» партиясының бағдарламасы – алғаш рет 1917 жылдың қарашасында «Қазақ» газетінде жарияланған бағдарлама. Оны жасаушылар Ә.Бөкейхан, А.Байтұрсынұлы, М.Дулатов, Е,Ғұмаров, Е.Тұрмұхамедов, Ғ.Жүндібаев және Е.Бірімжанов.

Бағдарлама мынадай тараулардан тұрды: мемлекет қалпы, жергілікті бостандық, негізгі хұқық, дін ісі, билік һәм суд, ел қорғау, салық, жұмысшылар, ғылым-білім үйрету, жер мәселесі.

Бұл бағдарлама өзінің мақсаты мен мазмұны жағынан сол дәуірдегі саяси-қоғамдық қажеттіліктерді толық қанағаттандыра алатын құжат екендігі байқалады.

«Алаш» партиясының маңызды әрі басты құжаты, оның демократиялық, гуманистік принциптерге негізделген саяси құрылым екендігін көрсетеді. Бағдарламаның мазмұнынан Семей облыстық қазақ сиезінде көтерілген мәселелер көбірек көрініс тапқаны аңғарылады.

Алашорда – Алаш автономиясының үкіметі (1917 ж. желтоқсан – 1920ж.) Алаш (немесе Ұлт кеңесі) 1917 жылы желтоқсан айының 5-13 күндері Орынборда өткен II жалпықазақ съезінде сайланды. Съездің күн тәртібіндегі он мәселенің ішіндегі ең маңыздылары Алаш автономиясын құру және оның үкіметін сайлау болды.

Орынбор қаласында өткен 2-жалпы қазақ съезінде қазақ автономиясы мәселесі бойынша Халел Ғаббасовтың баяндамасын талқылап, қаулы кабылданды.

Онда: «Автономия туралы Халелдің баяндамасын тексеріп, казанның аяғында Уақытша үкімет түскенін, Руссия мемлекетінде халыққа сенімді және беделді үкіметтің жоқтығын … және бұл бүлікшілік біздің казақ-қырғыздың басына келуі мүмкін деп ойлап … съезд бірауыздан қаулы қылады»:

1.Бөкей елі.

Орал, Торғай, Ақмола, Семей, Жетісу, Сырдария облыстары, Ферғана, Самарқан облыстарындағы және Амудария бөліміндегі қазақ уездері, Закаспий облысындағы және Алтай губерниясындағы іргелес болыстардың жері бірыңғай, іргелі халқы – қазақ-қырғыз халі, тұрмысы, тілі бір болғандықтан өз алдына ұлттық жерлі автономия құруға;2 қазақ-қырғыз автономиясының жер үстіндегі түгі-суы, астындағы кені Алаш мүлкі болсын;

… 5) қазақ-қырғыз арасында тұрған аз халықтың құқықтары теңгеріледі. Алаш автономиясына кірген ұлттар бәрі бүкіл мекемелерде санына қарай орын алады…

Съездің 1917 ж. 12 желтоқсанда қабылдаған шешімінің 6-бабында былай делінген: «Алаш облыстарын (съезде жарияланған Алаш автономиясын ) қазіргі бүліншіліктен қорғау мақсатымен Уақытша ұлттық кеңес құрылсын. Мұның аты «Алашорда» болсын.

Алашорданың уақытша тұратын орны – Семей қаласы. Алашорда бүгіннен бастап қазақ-қырғыз халқының билігін өз қолына алады. Осы қаулы күшіне еніп, сол жылдан бастап Алашорда үкіметінің әкімшілік һәм рухани астанасы болып Семей шаһарының сол жағалауы бекітілді. Қазақ зиялыларының көшбасшылары бостандық туын көтерген Алаш қаласында бүгінде солардың көзіндей архитектуралық жәдігерлер жетерлік.

Съезде құрылған Алаш автономиясының үкіметі – Уақытша Ұлттық Кеңес – Алашорда деп аталынды, ал оның негізгі мақсаттарының бірі Қазақстанды Ресей орталығындағы жеңіске жеткен «социалистік» революциядан («бүлікшіліктен) қорғау болды.

Съезд шешімінде көрсетілгендей Уақытша Ұлттық Кеңес – Алашорданың құрамына Қазақстанның барлық аймақтарынан 15 адам сайланды: Уәлитхан Танашев (Бөкей Ордасынан), Халел Досмұхамедов (Орал обл.), Айдархан Тұрлыбаев (Ақмола облысы), Халел Ғаббасов (Семей облысы), Мұстафа Шоқай (Сырдария обл), Садық Аманжолов (Жетісу обл) т.б.

Алашорда құрамына облыстардан тыс халыққа кеңінен таныс қайраткерлер: Ғалихан Бөкейханов, Жаһанша Досмұхамедов, Әлімхан Ермеков, Мұхаметжан Тынышбаев, Бақыткерей Құлманов, Жақып Ақбаев, Базарбай Мамытов, Отыншы Әлжанов сайланды. Алашорда құрамына сайланғандар түгелге дерлік жоғары білімді зиялылар еді. Олар Петроградтың, Мәскеудің, Қазанның, Томскінің т.б.

қалалардың жоғары оқу орындарын заңгер, экономист, дәрігер, математика, тау-кен және темір жол инженерлері т.б. мамандықтар бойынша бітіргендер. Бұлардың басым көпшілігі өз мамандықтары бойынша қызмет атқарумен қатар ғылыми шаруашылық жұмыс атқарды.

Ал 1917 жылғы қос революция аралығында олар қоғамдық-саяси өмірге белсенді түрде ат салысып, Алаш партиясы мен Алаш автономиясын құруда Ә.Бөкейхановқа сенімді серік болған қайраткерлер еді. Үкімет төрағалығына үш қайраткер – Ә. Бөкейханов, Б. Құлманов және А.Тұрлыбаев ұсынылды. Көп дауыс алған Ә.

Бөкейханов төраға болып сайланды. Алаш автономиясының үкіметі сайланғаннан кейін көп кешікпей Х.Ғаббасов Алашордаға бүкіл «қазақ-қырғыз балалары бағынған үкіметіміз деп сеніп, ант беріп, басқа үкіметті (Кеңес Үкіметін) танымай, өз үкіметінің әмірін екі қылмай орындау керек деп жазды. («Сарыарқа», 1918, 22 қаңтар).

Алашорда өз алдында тұрған міндеттерді ойдағыдай атқару үшін Алаш автономиясының «халықтық милиция» атанған қарулы күштерін жасақтауға үлкен мән берді.

Милиция жасақтарын құру мәселесін жан-жақты талдап, оның Алаш автономиясына кіретін әрбір облыс пен уездегі санын анықтап, оларды соғыс өнеріне үйрету мен қажетті қару және киім-кешекпен қамтамасыз ету жолдарын айқындады. Милицияға қажетті қару-жарақ пен оқ-дәрі Алашорданың ұлттық қорының есебінен алынатан болды.

Милицияны құру мақсатын съезд былай деп анықтады: “… осы күнде мемлекет ішінде бассыздық, талан-тараж, қырылыс-талас болып жатқанын ескеріп, қырғыз-қазақты мұндай бүліншіліктен қорғау үшін … ешбір тоқтаусыз милиция түзуге кірісуі тиіс…”.

Оған қажетті офицерлер дайындау үшін атаман Дутов басқарған Орынбор қазақ әскерінің тәжірибесі мен көмегін пайдалану қажет деп табылды. Алашорданың Дутовпен жақындасуы Алаш жетекшілерінің жағдайын қиындата түсті. Өйткені, Оңтүстік Оралда Әліби Жангелдин ұйымдастырған қызылдар жасағы П. Кобозев пен С.

Павлов басқарған қызылгвардия отрядымен бірлесе отырып 1918 жылғы 18 қаңтарда Орынборды басып алды. Қызылжардан ыққан Дутовпен бірге алашордашылар да Орынборды тастап кетуге мәжбүр болды. Осыған байланысты Алашорда біртұтас қазақ автономясын құрып үлгермей, барлық қазақ жерлеріндегі үкімет бірлігінен айырылып қалды.

Үкімет мүшелерінің біразы Семей маңындағы Алаш қаласы атанған елді мекеніне келіп, өздерін Алашорданың шығыс бөлімі деп жариялады. Үкімет мүшелерінің 2 бөлігі Орал облысындағы Жымпиты қаласына келіп, өздерін Алаш үкіметінің батыс бөлімі немес Ойыл уалаяты деп атады. Үкіметтің тағы бір бөлігі Жетісу облысында әрекет етті.

Елде азамат соғысы басталған 1918 жылдың жазында Алашорда бастаған күштер және большевиктер мен Кеңес өкметінің соңынан ерген күштер қарама-қарсы жақта қалып, өкімет үшін бір-бірімен ашық күреске шықты. Алашорда Азамат соғысы жылдарында Кеңес құрылысына жау күштер жағында болды.

Нәтижесінде азамат соғысында жеңіске жеткен Кеңес өкіметі Алаш партиясы мен Алаш үкіметін таратты.

Ұсынылатын әдебиеттер:

1. Алаш Орда: қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуы және қазіргі заман”. Халықаралық ғылыми конференция материалдарының жинағы. 12-13 желтоқсан 2013 жыл = “Алаш Орда: истоки казахской государственности и современность”. Сборник материалов научно-практической конференции. 12-13 декабря 2013 года // Абай. – 2008. – №4. – Б.81-822. Ақанов Ә.

Алашорда қайраткерлерінің ұлттық руханиятқа тигізген әсері // Ақиқат. – 2013. – №11. – Б.108-1103. Алаш. Алашорда: энциклопедия / құраст.: Ғ.Әнес, С.Смағұлова. – Алматы: Арыс баспасы, 2009. – Б.42-434. Алаш-таным: Сборник документов. Т.2. – Семей: Алаш-таным, 2012. – 425 б.5. Әбдешев М “Алаш Орда” министрлігі // Министры “Алаш Орды”. – Алматы, 2008. – 114 б.6.

Әшкеева, Н. Әлихан Бөкейханов және алашорда үкіметі // Ізденіс = Поиск. Гуманитарлық ғылымдар сериясы. – 2002. – №2. – Б.228-2337. Дулатов , Міржақып (Мадияр). Жасасын, Алаш автономиясы! // Абай. – 2011. – №3. – Б.23-258. Дулатов , Міржақып (Мадияр). Орда гербі (таңбасы) Алашорда үкіметінің мемлекеттік гербі жайында // Абай. – 2008. – №4. – Б.81-829. Жұртбай Тұрсын.

Түркістан жұмхұрияты және “Алашорда” үкіметінің ұстанымы // Абай. – 2015. – №2. – Б.3-1310. Кенемолдин М. Тұрағұл және Алашорда үкіметі // Абай. – 2006. – №4. – Б.32-35; Семей таңы. – 2008. – 24 сәуір. – Б.311. Кенемолдин, Мұратбек. Алаш автономиясы // Абай. – 2015. – №3. – Б.80-8612. Кенемолдин, Мұратбек. Әлихан Бөкейхановтың Семейдегі жылдары // Абай. – 2008. – №4.

– Б.83-8713. Қадырова Л. Алашорда үкіметінің іс қағаздары жайлы // Дидар. – 2008. – 11 қыркүйек. – Б.414. Қирабаев Серік. Алашорда және “ұлтшылдық” әдебиет // Абай. – 1998. – №2. – Б.15-2015. Қозыбаев М. Үлкен тұлға: алаш ұлт-азаттық қозғалысы мен Алашорда үкіметінің көрнекті қайраткері Райымжан Мәрсеков туралы анықтама сөз // Егемен Қазақстан. – 2001. – 28 шілде. – Б.

316. Қойгелдиев Мәмбет Құлжабайұлы. Алаш қозғалысының ұлт тағдырындағы орны жөнінде // Алаштану. – 2008. – №1. – Б.26-2917. Қойгелдиев Мәмбет. Әлихан Бөкейханов // Шәкәрім. – 2007. – №1. – Б.90-9318. Қуантайұлы Н. Алаш Орда баспасөзі және Жүсіпбек Аймауытұлы. – Өскемен: Altay-Пресс, 2013. – 292 б.19. Қыстаубайұлы З. Қазақ үкіметі: кеше және бүгін // Жас алаш. – 2005.

– 24 қараша. – Б. 1,320. Мадияр (Дулатов) Міржақып Жасасын Алаш автономиясы! Көркейсін Алаш! Қайтсек жұрт боламыз // Ақиқат. – 2013. – №1. – 3-4 б.21. Мұқан Т. Ақтоғай – Алаш арыстарының атамекені // Егемен Қазақстан . – 2016.- 15 сәуір (№ 71). – 8 б.22. Мұхамедханұлы Қ. “Екінші жалпықазақ сиезі” (1917) туралы // Семей таңы. – 1991. – 17 желтоқсан23. Нұрпейісов, К.

Алаш және Алашорда тарихының зерттелуі хақында: XXғ.алғашқы ширегіндегі Алашорда үкіметі туралы // Қазақ тарихы. – 1994. – №1. – Б.7-1624. Сайлаубай Е.Е. Алашорда үкіметінің шығыс бөлімі: автореферат. – Алматы, 2001. – 29 б.25. Сайлаубай, Ерлан. Күншығыс Алашорда қызметі тарихынан // Алаштану. – 2008. – № 1. – Б.83-9126. Сайлаубай, Ерлан.

Алашорда үкіметінің Шығыс бөлімі // Ертіс өңірі . – 2003. – 4 желтоқсан. – Б.2727. Сапаралы, Б. Арыстар өмірінің асыл үзігі: алашорда үкіметінің төрағасы Әлихан Бөкейханов туралы // Егемен Қазақстан. – 1997. – 20 мамыр.28. Сләмов А. Алаш қозғалысы және Алашорда үкіметі тарихының өзекті мәселелері // Шәкәрім. – 2012. – №1 (14). – Б.44-5429. Сүлейменова Д.Д.

Алашорданың Батыс бөлімінің тарихы : автореферат. – Алматы : ҚазҰПУ, 2004. – 29 б.30. Төлепберген Б. Мәңгі жас-Алаш идеясы: Публицистикалық зерттеулер мен мақалалар. – Алматы : Алматы баспа үйі , 2008. – 304 б.31. Тілешов Е Алаш қозғалысы : Энциклопедиялық анықтамалық / Е Тілешов, Д. Қамзабекұлы. – Алматы : “Сардар”, 2014. – 528 б.

32. Тілешов Е.

Алаш қозғалысына қатысқандар : күрескерлерге тағзым, аяулы есімдерге құрмет // Ақиқат. – 2013. – №11. – 104-107 б.

Источник: http://alash.semeylib.kz/?page_id=561&lang=ru

3. Взаимоотношения Алаш-Орды с Советской властью и преследования представителей правительства автономии — bibliotekar.kz — Казахская электронная библиотека

62. Правительство Алаш Орды и Советская власть.

 3. Взаимоотношения Алаш-Орды с Советской властью и преследования представителей правительства автономии

ю и преследования представителей правительства автономии. С началом Гражданской войны силы, возглавляемые Алаш-Ордой, и силы, шедшие за большевиками и Советами, оказались по разные стороны баррикад.

Алашордынцы, ориентируясь на официальные документы РКП(б) о национальном самоопределении, в начале 1920-х годов поверили в возможность его реализации при Советской власти.

Однако лидеры казахских автономистов никогда не пользовались доверием Советов, что порою усугублялось внутренними разногласиями в среде самой казахской интеллигенции. Партия большевиков по мере усиления своих позиций перешла к тактике дискредитации альтернативных движений.

Уже осенью 1921 года появились сообщения о том, что «обнаружена контрреволюционная организация бывших алашордынцев». Члены партии были уволены с работы в хозяйственных органах и советских учреждениях. В частности, были отстранены от работы признанные лидеры партии А. Бокейханов, А. Байтурсынов, М. Дулатов и др. М. Шокай был вынужден эмигрировать за рубеж.

С укреплением тоталитарного режима постепенно усиливались политические преследования участников партии «Алаш».

Преследовались и руководящие работники республики, имевшие собственную позицию в вопросе о темпах и методах социально-экономических преобразований в крае и высказывавшие сомнения в правильности политики центра, грубо попиравшего суверенные права республики в решении хозяйственно-политических и кадровых вопросов, не считавшегося с национальными особенностями и интересами коренного населения. Власть не простила алашор-дынцам нежелание мириться с «абсурдом революции» и претензий на «создание самостоятельной единицы из Киргизии (Казахстана -ред.) с вхождением непосредственно в СССР». Тонкий слой высшей интеллигенции, цвет культуры нации последовательно уничтожался. Таким образом, создаваемая идеологическая база для подавления возможной оппозиции в республике в итоге привела к неисчислимым бедствиям и трагедии казахского народа.

Автономия, Алашская автономия, национально-территориальная автономия, Кокандская (Туркестанская) автономия

Обратите внимание!

От этого зависит ваша эрудиция!

Автономия — самоуправление, право самостоятельного осуществления определенных функций государственной власти или управления.

Алашская автономия — национально-территориальное образование (1917-1920), созданное по решению Второго всеказахского съезда, проходившего 5-13 декабря 1917 года.

Национально-территориальная автономия — самостоятельная с политической стороны национальная единица (республика, область, район).

Кокандская (Туркестанская) автономия — национально-территориальное образование, объединявшее с 28 ноября 1917 года народы, населявшие Туркестанский край.

ДОКУМЕНТЫ ЭПОХИ

Положение о Туркестанской Советской Федеративной Республике

30 апреля 1918 г.

1. Территория Туркестанского края объявляется Туркестанской Советской Республикой Российской Советской Федерации.

В состав Туркестанской республики входит вся страна Туркестан в ее географических границах, исключая Хиву и Бухару.

2. Туркестанская Советская Федеративная Республика, управляясь автономно, признает и координирует свои действия с центральным правительством Российской Советской Федерации.

3. Высшим законодательным органом Туркестанской Федеративной Республики является съезд Советов рабочих, солдатских, крестьянских и мусульманско-дехканских депутатов, созываемый в первых числах декабря.

4. Высшим постоянным законодательным органом является Центральный Исполнительный Комитет Советов Туркестанского края, избранный съездом, из 36 чел.

5. Исполнительные функции и управление краем сосредоточиваются в Совете Народных Комиссаров, избранном съездом в количестве 16 чел.

6. Властью на местах являются Советы и их исполнительные комитеты.

7. Для определения взаимоотношений с центральным правительством избирается съездом комиссия из 5 чел., которая после съезда отправляется для этой цели в Москву.

Иностранная военная интервенция и гражданская война

в Средней Азии и Казахстане. Т. 1. Алма-Ата, 1963. С. 25.

ВОПРОСЫ ДЛЯ САМОПРОВЕРКИ,

ТВОРЧЕСКИЕ И ТЕСТОВЫЕ ЗАДАНИЯ

Вопросы для самопроверки

1. Когда было принято решение об образовании Кокандской (Туркестанской) автономии?

2. Какие районы Казахстана вошли в состав Кокандской (Туркестанской) автономии?

3. Что было национализировано в Туркестанской автономии в первую очередь?

4. Когда была создана Алашская автономия?

5. Кто возглавил правительство Алаш-Орды?

6. Почему Советская власть преследовала алашордынцев?

Творческие задания

I. Напишите реферат на одну из предложенных тем, используя литературу в Приложении по разделу в конце учебника:

— Кокандская (Туркестанская) автономия.

— Алашская автономия.

II. Заполните таблицу.

Тестовые задания

1. Туркестанская Советская Федеративная Социалистическая Республика была провозглашена:

а) 30 апреля 1918 года

б) 30 января 1918 года

в) 30 ноября 1917 года

г) 30 февраля 1919 года

д) 30 ноября 1920 года

2. Время создания Алашской автономии:

а) декабрь 1917 года

б) март 1916 года

в) март 1920 года

г) апрель 1918 года

д) февраль 1921 года

Источник: http://bibliotekar.kz/istoriki-kazahstana-za-9-klass-nachalo-x/3-vzaimootnoshenija-alash-ordy-s-sovetsk.html

Uchebnik-free
Добавить комментарий